Huiduitslag na vaccin - Oorzaken, behandeling en wat te verwachten

Resultaten

Direct optredende klachten/symptomen tijdens de vaccinatiesessies en tolerabiliteit van het HPV-vaccin

Monitoring van direct optredende klachten/symptomen tijdens de vaccinatiesessies heeft plaatsgevonden in 2009 en 2010 met behulp van een vragenlijst die tijdens de vaccinatiesessies is verspreid. Hieruit bleek dat directe klachten/symptomen tijdens de vaccinatiesessies vaker optraden tijdens de catch-up campagne in 2009 dan tijdens de reguliere campagne in 2010 (27,1 versus 7,7 per 10.000 doses). (16,18) De meest gerapporteerde direct optredende klacht was (bijna) flauwvallen, dit werd 688 keer gerapporteerd in 2009 (16,8 per 100.000 doses) en 97 keer in 2010 (5,8 per 100.000 doses).

Tijdens de catch-up campagne en tijdens de reguliere campagnes van 2010 en 2014 namen in totaal 4248, 4501 (42%) en 566 (9%) meisjes deel aan vragenlijstonderzoek naar het optreden van klachten/symptomen in de week na de vaccinatie.

Van deze meisjes rapporteerde meer dan 90% een reactie in de week na de 3 opeenvolgende doses (figuur 1) (16-18). In 2014 was de tolerabiliteit van de eerste dosis gunstiger dan van de eerste dosis in 2009 en 2010. Voor de tweede dosis was de tolerabiliteit vergelijkbaar in alle jaren. (13)

Pijn rond de prikplaats en verminderd gebruik van de arm waren de meest gerapporteerde lokale reacties (respectievelijk 70-84% en 48-72%), waarvan 10-30% werd geclassificeerd als ‘veel’. Zwelling en roodheid werden gerapporteerd door 10-20% en 8-15% van de meisjes. Spierpijn was de meest gerapporteerde systemische reactie (55-75%). Ook werden moeheid en hoofdpijn regelmatig gerapporteerd (respectievelijk 19-34% en 18-30%). (16-18)

Er werden geen ernstige of onverwachte klachten/symptomen gerapporteerd. Ten tijde van de derde dosis in 2010 en voor beide doses in 2014 is een aanvullende vragenlijst onder de deelneemsters afgenomen waarin gevraagd is naar het voorkomen van klachten/symptomen in de week vóór de vaccinatie (n≈350 per ronde). Hieruit bleek dat systemische symptomen zoals hoofdpijn en moeheid even vaak of soms zelfs vaker voorkwamen in de week vóór de vaccinatie dan in de week erna (hoofdpijn 28-36% versus 17-26%, moeheid 20-43% versus 18-29%).

Om welke mogelijke bijwerkingen gaat het?

Van de Belgische meldingen over coronavaccins wordt 61 procent als niet-ernstig omschreven, zoals koorts, spierpijn, onwel voelen en reacties ter hoogte van de injectieplaats. "Dit zijn normale reacties die wijzen op de activatie van het immuunsysteem. Ze verdwijnen meestal na enkele dagen", zegt het FAGG. Daarnaast is 32 procent wel ernstig, omdat mensen even arbeidsongeschikt waren of hun huis niet uit konden door bijvoorbeeld koorts of spierpijn.

De zeer ernstige meldingen komen heel beperkt voor. Het gaat bijvoorbeeld om ziekenhuisopnames na vaccinatie (4 procent), en minder dan 1 procent van de meldingen gaat om een overlijden.

Belangrijk om te vermelden is dat bovenstaande cijfers tot en met 24 januari 2022 gelden. Het FAGG kon voorlopig geen recentere analyse geven. Het totale aantal meldingen stond op 24 januari nog op 36.678. Nu komt dat dus op meer dan 39.000, aldus de woordvoerder. Bovendien verwijst dat cijfer uitsluitend naar het aantal ingevulde meldingsformulieren (oftewel het aantal patiënten) en niet naar het aantal bijwerkingen op zich. Per melding of meldingsformulier kan een patiënt meerdere bijwerkingen doorgeven.

Versiebeheer

Wijzigingen:

• 24 mei 2024: Aanpassing Risicogroepen - Verhoogde kans op een ernstig beloop: zwangeren en ouderen toegevoegd. Contra-indicaties Qdenga toegevoegd.
• 21 april 2023: Aanpassing actieve immunisatie: in Nederland is het vaccin Qdenga beschikbaar.

Denguevirus is een muggenoverdraagbaar arbovirus van het genus Flavivirus in de familie Flaviviridae en is de veroorzaker van dengue en ernstige dengue. Er zijn vier serotypes van denguevirus beschreven. Recent is het vijfde serotype ontdekt. Dit vijfde serotype heeft een ‘sylvatische’ cyclus, wat betekent dat het voornamelijk circuleert tussen niet-humane primaten. Tot op heden is slechts één uitbraak bij de mens beschreven met denguevirusserotype 5 (Normile 2013).

Er zijn serotypespecifieke epitopen en epitopen die op alle serotypes voorkomen (een epitoop is het deel van een macromolecuul dat herkend kan worden door antilichamen, B-cellen en T-cellen van het immuunsysteem).

Antistoffen tegen de gemeenschappelijke epitopen kruisreageren, maar beschermen alleen tegen een re-infectie met hetzelfde serotype (homologe immuniteit), waardoor individuen vatbaar blijven voor een secundaire infectie met een ander serotype (heterologe herinfectie) (Roehrig 2003, Rothman 2003). Verschillende factoren lijken van invloed te zijn op het ontwikkelen van een ernstige dengue, waaronder de aanwezigheid van heterologe antistoffen. De theorie hiervoor wordt ‘antibody dependent enhancement’ genoemd (Halstead 2003) maar de geldigheid is niet onbetwist (Guzman 2013).

Virusreplicatie vindt vooral plaats in de mononucleaire fagocyten. In proefdiermodellen is het virus aangetoond in reticulo-endotheliale cellen van lever, milt en lymfklieren. Op de locatie van de muggenbeet bij de mens ziet men infiltratie van mononucleaire cellen, perivasculair oedeem en zwelling van de endotheelcellen van de kleine vaten.

Ernstige dengue omvat immunopathologische processen die zich onder andere voordoen bij mensen met een hetereologe herinfectie. Ook kan het gaan om virussoorten met grotere virulentie (Heymann 2015).

Dengue Richtlijn

Deze richtlijn is ontwikkeld voor zorgprofessionals werkzaam binnen de infectieziektebestrijding. De primaire doelgroepen zijn GGD- en LCI-professionals. De richtlijn beschrijft duidelijke adviezen, taken en verantwoordelijkheden en vormt een basis voor het nemen van geïnformeerde beslissingen en het maken van beleid in de praktijk. De zorgprofessional kan de richtlijn ook gebruiken voor het bijhouden en vergaren van kennis. De uitvoering van de richtlijn overstijgt institutionele en professionele domeingrenzen en is bedoeld voor het gebruik binnen diverse sectoren van de gezondheidszorg. Voor meer informatie zie Totstandkoming LCI-richtlijnen .