Behandeling van Constitutioneel Eczeem

Bespreking

De cochranereview is grondig van opzet. Mogelijk hebben de auteurs wel artikelen gemist doordat zij in de zoekopdracht geen namen van indifferente smeersels meenamen. De kwaliteit van de onderzoeken werd beoordeeld als laag (GRADE-score 2 van 4) vanwege het hoge risico op (performance- en observatie)bias, inconsistenties en brede betrouwbaarheidsintervallen. Hierdoor moeten de resultaten voorzichtig worden geïnterpreteerd.

Op het onderzoek van Tiplica is veel aan te merken. Beide onderzoeksgroepen hanteerden een ander behandelprotocol (frequentie van aanbrengen en aanbrengen op het gehele lichaam versus op enkele plekken), wat de resultaten mogelijk heeft vertekend. Er vielen vijfmaal meer deelnemers uit in de niet-smerengroep dan in de 2 andere groepen (12% tegenover 2,6%). Verder bedanken de auteurs 2 personen van de producent van Dexeryl® voor hun bijdrage aan de statistische analyse en het onderzoeksmanagement, en is het onderzoek tevens gefinancierd door deze fabrikant. Daar staat tegenover dat het onderzoek is uitgevoerd bij kinderen en veel deelnemers heeft.

Het belangrijkste item is echter de klinische relevantie van de resultaten. Een gemiddeld verschil op de SCORAD-score van minimaal 8,7 wordt pas bestempeld als klinisch relevant. Deze waarde wordt zowel in de cochranereview als in de Atopiclair®-groep uit de RCT niet behaald. Dexeryl® haalt met een verschil van 9,28 wel net die drempel. In de groep die een indifferent middel smeert neemt het gebruik van dermale corticosteroïden af en zijn er minder opvlammingen van het eczeem. De resultaten van deze uitkomstmaten lijken wel klinisch relevant voor de dagelijkse praktijk.

Er is helaas geen subgroepanalyse gedaan naar de droogte van de huid voorafgaand aan de behandeling en daardoor is het niet te zeggen of er een bepaalde groep is waarin een indifferent middel mogelijk nuttiger is.

In de gevonden onderzoeken zijn de indifferente zalven die wij in Nederland frequent voorschrijven – zoals (vaseline)lanette, cetomacrogol en koelzalf – niet onderzocht. In de review is wel gekeken of het ene middel beter was dan het andere, maar er was geen overtuigend bewijs voor superioriteit van een bepaalde zalf of crème. Dit zou erop kunnen wijzen dat ook de middelen die wij voorschrijven een vergelijkbaar resultaat geven, maar specifiek onderzoek hiernaar is gewenst.

Gerelateerd

We zochten op 12 april 2021 in PubMed naar relevante termen bij de subgroep kinderen > 2 jaar. Daarbij vonden we 837 artikelen, waaronder 10 systematische literatuuronderzoeken. Daarbij zat ook een cochranereview uit 2017 die de onderzoeksvraag beantwoordde. 1 Wij vonden na de inclusiedatum van de RCT’s uit deze review nog 63 andere RCT’s, waarvan er 2 relevant waren voor de onderzoeksvraag. Deze 2 artikelen beschrijven beide hetzelfde onderzoek van Tiplica et al. dat werd uitgevoerd in 2013, maar werd gepubliceerd in 2017 en 2018. 2 3

De auteurs van de cochranereview includeerden 77 RCT’s met volwassenen en kinderen met mild tot matig eczeem. 1 Hiervan maakten 6 onderzoeken de vergelijking tussen wel of geen indifferent middel, waarvan 4 bij kinderen. De belangrijkste uitkomstmaat was de eczeemscore: SCORing Atopic Dermatitis (SCORAD). 4 De SCORAD loopt van 1 tot 103 (hoe hoger de score, des te ernstiger het eczeem). Een gemiddeld verschil van minimaal 8,7 wordt beschouwd als klinisch relevant. 5 Van 3 RCT’s met in totaal 276 kinderen zijn de uitkomstmaten gepoold.

Verpleegkundige aandachtspunten bij eczeem

Schussler-Raymakers ziet vaker patiënten die al tientallen jaren CE hebben, maar nooit goed zijn voorgelicht over lokale therapie. ‘Dermatocorticosteroïden werken heel goed om de ontstekingsreactie bij CE te stoppen of onderdrukken, maar alléén als ze goed worden aangebracht.

Patiënten smeren vaak te voorzichtig, meestal door onterechte waarschuwingen over bijwerkingen van apothekers, huisartsen of bekenden. Ga bij eczeempatiënten die behandeld worden met dermatocorticosteroïden altijd na of er sprake is van angst (‘corticofobie’) en probeer deze weg te nemen. Dit kost tijd!’ 4

Controleer of de patiënt wel voldoende dermatocorticosteroïden smeert. Gebruik de vingertopmethode die in vingertopeenheden aangeeft hoeveel corticosteroïdzalf aangebracht moet worden op een bepaald lichaamsdeel. Bij actief eczeem gaan er meestal flinke hoeveelheden zalf doorheen, bekijk of er genoeg zalf wordt voorgeschreven en geef de patiënt uitleg.

Ook de manier van smeren is van belang, zowel voor dermatocorticosteroïden als voor basiszalf. ‘Smeer altijd met de haargroeirichting mee en maak geen masserende bewegingen. Zo voorkom je meestal dat de haarzakjes gaan ontsteken (folliculitis). Oefen het smeren met de patiënt, smeer bijvoorbeeld samen een arm in’, aldus Schussler-Raymakers.

‘De huid hoeft niet extra te worden schoongemaakt. Laat de zalf na het insmeren 10-15 minuten in de huid trekken en trek er daarna pas kleding (of eventueel verbandhandschoenen of verbandpak) over aan. Verder moet de basiszalf minstens een uur voor of na de hormoonzalf aangebracht worden. Een nuttig hulpmiddel voor patiënten en zorgverleners is de gratis app Zalf smeerwijzer.’

Vaak bestaan er misverstanden rondom afbouwschema’s voor dermatocorticosteroïden, weet Schussler-Raymakers. ‘Het doel van deze schema’s is over het algemeen niet om helemaal te stoppen met smeren’, benadrukt ze. ‘CE is een chronische aandoening die met zalven rustig kan worden gehouden. Als je stopt met het gebruik van deze middelen komt het CE mogelijk snel weer opzetten.

Droge huid

Een droge tot zeer droge huid is een van de kenmerken van c onstitutioneel eczeem. Een droge huid is gevoeliger voor invloeden van buitenaf. Daarom bestaat de basisbehandeling van eczeem uit tweemaal daags smeren met een middel dat de droge huid minder droog maakt. Die middelen zijn er in verschillende vormen: zalf, (vette) crème, gel, lotion en badolie. We noemen ze voor het gemak ook wel 'basiszalven'.

Een droge eczeemhuid is niet in staat om zelf vocht vast te houden en om voldoende huidvet aan te maken. Waarom dat zo is, weet men nog niet exact. Wel weten we dat het kan komen door de genetische aanleg, waarbij een gen dat zorgt voor een soepele huid niet goed werkt (het filaggrine gen).

Dat de eczeemhuid van zichzelf droog is, wisten we al. Maar, de huid kan door omstandigheden, bij ieder mens, droger worden. Het verwijderen van de natuurlijke vetlaag door douchen met heet water en het gebruik van zeep, heeft een nog meer uitdrogend effect. Ook droge lucht in de winter, de wind, bepaalde medicijnen (diuretica/plasmedicatie), andere aandoeningen (verminderd actieve schildklier) en ouder worden kunnen droge huid veroorzaken en dus de al droge eczeemhuid nog meer uitdrogen.

Nursing Challenge | Eczeem

Constitutioneel eczeem komt veel voor in Nederland, maar over de juiste manier van behandelen bestaan nog regelmatig misverstanden. De toets bij dit artikel levert 2 accreditatiepunten op.

De toets bij dit artikel is niet meer beschikbaar. Eerder behaalde accreditatiepunten blijven gewoon geldig.

In deze Challenge over eczeem leer je:

1 Hoe constitutioneel eczeem zich uit in de acute en chronische fase
2 Hoe constitutioneel eczeem gediagnosticeerd wordt
3 Welke lokale en systemische behandelingen mogelijk zijn bij constitutioneel eczeem
4 Welke verpleegkundige aandachtspunten van belang zijn bij constitutioneel eczeem

tekst artikel: Marlies Noordzij
illustratie: Kulchan/Getty Images/Istock
toets: Anna-Marie Mollink

Al zijn hele leven heeft meneer Pieters (59 jaar) eczeem. Als kind had hij ook astma, maar bij het ouder worden verdwenen zijn luchtwegklachten grotendeels. Hij schaamt zich voor de schilferende plekken in zijn nek en op zijn handen en onderarmen. De zalven die hij kreeg voorgeschreven gebruikte hij sporadisch omdat de apotheker zei dat hij voorzichtig moest zijn met hormoonzalf.

De meest voorkomende vorm is constitutioneel eczeem (CE). Dit wordt ook wel atopisch eczeem genoemd, omdat het onderdeel is van het atopisch syndroom (atopie). Dit is een aangeboren aanleg om IgE-antistoffen (immunoglobuline klasse E) te produceren als reactie op allergenen. Daardoor ontstaan allergische ziekteverschijnselen, waarvan rhinoconjunctivitis (hooikoorts), astma en CE de belangrijkste zijn. 1,2,3

Patiënten smeren vaak te voorzichtig, meestal door onterechte waarschuwingen over bijwerkingen