De Oorzaken van Eczeem op de Handen - Een Diepgaande Verkenning

Wat is het atopisch syndroom?

Het atopisch eczeem vormt een onderdeel van het “atopisch syndroom” . Hieronder vallen ook astma (benauwdheid en piepen), hooikoorts (verstopte neus, tranende ogen, niezen) en voedingsallergie (bijvoorbeeld voor pinda’s of noten) Vaak heeft de patiënt één of meerdere familieleden met één of meerdere van deze vier ziektebeelden. Het is inmiddels duidelijk dat een kind met atopisch eczeem ook later klachten kan krijgen van hooikoorts, astma of voedingsallergie. Andersom is het ook mogelijk. Een kind die op jonge leeftijd al symptomen heeft van hooikoorts of astma kan later ook eczeem ontwikkelen.

1. ERFELIJKHEID

Atopisch eczeem is genetisch bepaald en kan daarom niet worden genezen. De aanleg voor atopisch eczeem wordt erfelijk overgedragen en kan al snel na de geboorte tot uiting komen. Studies tonen aan dat er niet één maar meerdere genen (= dit zijn stukjes erfelijk materiaal gelegen op de chromosomen ) gerelateerd zijn aan het ontstaan van atopisch eczeem. Zeker één deze genen is betrokken bij de opbouw van de huid barrière. Andere genen spelen een rol bij het ontstaan van het overgevoelig afweersysteem bij eczeem.

Mutatie filaggrine eiwit. Een deel van de patiënten met atopisch eczeem heeft een mutatie in het gen die verantwoordelijk is voor het aanmaken van filaggrine eiwit. Filaggrine ( oftewel: filament aggregating protein) heeft een belangrijke rol in de functie van de huid barrière. Filaggrine speelt een belangrijke rol in het dicht houden van de huid en ook als natuurlijke bevochtiger van de huid (zogenaamde “natural moisturizer) . Bij mutaties in dit gen ontstaat een droge huid en een verslechterde huidbarrière. De huid is hierdoor constant “lek”. Door dit verstoorde huid barrière kunnen bacteriën en virussen gemakkelijker van buitenaf de huid binnendringen maar vice versa ook water en voedingstoffen van binnenuit naar buiten ontsnappen. Waarschijnlijk hebben mensen met atopisch eczeem ook mutaties in andere genen die ook andere huidbarrière eiwitten aanmaken, maar dit wordt momenteel nog onderzocht. Verder zijn er aanwijzingen dat dit defect in de huidbarrière een ontstekingsreactie uitlokt bij eczeem, wat de klachten van roodheid, zwelling en jeuk kan verklaren. Het afweersysteem probeert hiermee het defect in de huid dus op te lossen maar veroorzaakt tegelijkertijd juist meer problemen voor de persoon met eczeem.

Wat is beborroïsch eczeem?

Het woord ‘seborroïsch’ verwijst naar de talgklieren, terwijl ‘derm’ simpelweg ‘huid’ betekent. Wanneer deze aandoening op de hoofdhuid van een tiener of volwassene voorkomt, wordt het vaak ‘roos’ genoemd (pityriasis capitis). Als het op de hoofdhuid van een baby voorkomt, staat het bekend als ‘berg’.

Seborroïsch eczeem kan ook op andere delen van het lichaam voorkomen, met name op plaatsen waar de talgklieren actief zijn. Dit omvat de bovenrug en borst, het gezicht en voorhoofd, de plooien aan de basis van de neus, achter de oren, de navel, wenkbrauwen, onder de borsten en in de plooien of buigingen van de armen, benen en liezen.

Seborroïsch eczeem is een chronische aandoening. Dit betekent dat het kan verdwijnen met behandeling om later weer op te flakkeren.

Hoe voorkom ik dyshidrotisch handeczeem?

Zoals u heeft gelezen wordt bij 80% van de patiënten met dyshidrotisch eczeem nooit een oorzaak aangetroffen. Dit betekent echter niet dat we helemaal niets kunnen doen om een nieuwe ‘aanval’ te voorkomen.
Het is bij het voorkomen van handeczeem van groot belang dat de huid van de handen in een goede conditie verkeert. Het regelmatig ‘invetten’ van de handen om uitdroging te voorkomen en het beschermen van de handen tegen irriterende stoffen d.m.v. handschoenen, is erg belangrijk. Overleg met uw huisarts, dermatoloog en/of bedrijfsarts welke maatregelen u kunt treffen in de woon- en werkomgeving om de kans op het voortdurend terugkeren van dyshidrotisch handeczeem te verkleinen.

handige links

Literatuur
Veien NK: Acute and recurrent vesicular hand dermatitis. Dermatol Clin. 2009 Jul,27(3):337-53

Auteur: Dr R.L. van Leeuwen, dermatoloog, Alrijne Ziekenhuis Leiden

Laatste update: 4 juli 2020

Welke soorten eczeem zijn er?

De bekendste soorten eczeem zijn:

Seborroïsch eczeem
Seborroïsch eczeem komt vooral voor in het gezicht en op de hoofdhuid voor. Dit type eczeem komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en kan verergeren als je veel zeep gebruikt of vaak een muts of pet draagt. Het kenmerkt zich door een rode huid en vette, geelachtige schilfers. Deze schilfers zitten vooral in je haar of wenkbrauwen, achter of in je oren en tussen je wimpers. De meest bekende maar ook lichtste vorm van seborrïsch eczeem is roos.

Atopisch eczeem (Constitutioneel eczeem)
Atopisch eczeem, ook wel constitutioneel eczeem genoemd, wordt veroorzaakt door een combinatie van genen en omgevingsfactoren. Symptomen van atopisch eczeem zijn onder meer rode, droge, schilferige en jeukende plekken op de huid. Deze vorm van eczeem kan overal op je lichaam voorkomen, maar je ziet het voornamelijk op de achterkant van de knieën en op de handen en voeten. Tijdens een aanval kan de huid vocht afscheiden en bloeden en er kunnen korstjes ontstaan. Ook kunnen zich verdere complicaties, zoals infecties, voordoen.

Wat zijn de mogelijke complicaties van atopisch eczeem ?

Doordat de huidbarriére bij atopisch eczeem minder goed werkt en daardoor de huid vaak stuk is ontstaan er gemakkelijker infecties.

• Bacteriële infecties. Er ontstaat een plotselinge verergering van het eczeem, met pusvorming en korstjes. De roodheid en zwelling kan daarbij toenemen. In sommige gevallen kan er zelfs een erysipelas ontstaan. Bij atopisch eczeem spelen de Stafylokokken bacteriën een belangrijke rol. Het blijkt dat in 90% van de gevallen deze bacterie uit de huid van atopische patiënten is te kweken. Lees meer : Stafylokokken infecties van de huid
  
• Virus infecties. De meest beruchte is het “eczema herpeticum”. Dit betreft een infectie met het herpes simplex virus (HSV). Hierbij zien we snel uitbreidende heldere, later pussige blaasjes, die vaak in groepjes bij elkaar liggen, overgaand in korstjes en schaafwondjes. Bij een eerste infectie met HSV is er ook vaak koorts, algemeen onwelbevinden en gezwollen lymfeklieren.
• Andere minder ernstige complicaties zijn: puistjes (folliculitis), schimmelinfecties, wratten en waterwratten (mollusca).