Huiduitslag na een Antibioticakuur - Oorzaken en Behandeling

Risico’s & bijwerkingen van antibioticagebruik

Over het algemeen zijn antibiotica relatief veilige geneesmiddelen. Bovendien kunnen antibiotica extreem nuttig en zelfs broodnodig zijn. Sterker nog: AB kunnen levens redden! De keerzijde is dat antibiotica opvallend vaak worden voorgeschreven terwijl daartoe niet of nauwelijks medische noodzaak of grondslag bestaat. Kortom: preventief & onterecht AB-gebruik, terwijl er niet of nauwelijks reden is tot verdenking van een bacterie… Onwijs jammer, want de nadelen en gevaren van antibiotica zijn serieus en divers:

• Onbehandeld blijven van ziekteverwekker: zolang er géén sprake is van een bacterie dient een antibioticum geen enkel nut. De patiënt zou wellicht gebaat zijn (geweest) bij een medicament dat ook echt werkzaam is tegen de daadwerkelijke ziekteverwekker, maar NIET is voorgeschreven. Helaas genieten antibiotica vaak de eerste keus, zelfs als daar geen flagrante aanleiding toe is.

• Bijwerkingen: antibiotica kennen (afhankelijk van soort en type) talloze bijwerkingen. Van maagdarmklachten tot zonlichtovergevoeligheid (PLE) tot schimmel en -gistinfecties… De volgende klachten en symptomen kunnen zich voordoen: maagpijn, maagkrampen, misselijkheid, braken, lage buikpijn, darmkrampen, diarree, chronisch verstoorde darmflora (PDS), zonverbranding, jeuk, eczemateuze huiduitslag, benauwdheid, koorts, hoofdpijn, flauwvallen, spruw, candida / candidose / candidiasis, achillespeesontsteking, overmatig haarverlies en allergische / anafylactische shock…

• Bacterieel onevenwicht: antibiotica doden doorgaans óók goede bacteriën, waaronder huidflora, mondflora, maagflora en vooral darmflora. Hierdoor treedt een disbalans c.q. onevenwicht op tussen goede en slechte bacteriën. Dit verstoorde evenwicht vergroot de kans op: gistinfecties, schimmelinfecties en bacteriële overgroei van resistente bacteriestammen. Ook kunnen door toedoen van deze dysbiose / dysbacteriose / dysbacteriosis darmklachten en huidklachten optreden.Daarnaast kunnen darmflora die breedspectrumantibiotica overleven zich ontwikkelen tot pathogene ziekteverwekkers.

Huiduitslag door virusinfecties

Virusinfecties die huiduitslag veroorzaken worden vooral op de kinderleeftijd gezien. Huiduitslag door virusinfecties wordt ook wel exantheem genoemd.
waterpokken
rode vlekjes > veranderen in blaasjes > korstjes. Typisch is dat de hoofdhuid meedoet.
rode hond
rode vlekjes tot 3mm groot, koorts, gezwollen lymfeklieren. Rode hond komt weinig voor want het is opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma.
mazelen
talloze rode vlekjes, koorts, hoesten, rode ogen.
opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma, soms nog een uitbraak in gebieden van Nederland waar de vaccinatiegraad laag is.
zesde ziekte
rode vlekjes beginnen in het gelaat en breiden uit over het lichaam, hoge koorts.
vijfde ziekte
eerst rode vlekken op de wangen, later ook rode huiduitslag over de rest van de huid.
roodvonk
gianotti-crosti syndroom
rode plekjes (iets verheven) aan armen en benen, billen en gelaat. Soms ook blaasjes.

Waarom krijg ik wel of geen antibiotica?

Antibiotica zijn medicijnen die goed helpen bij een ontsteking door een bacterie. Maar antibiotica werken niet bij alle ontstekingen.

Er zijn verschillende ontstekingen:

• De meeste ontstekingen ontstaan door een virus, zoals bij verkoudheid of griep.
• Sommige ontstekingen ontstaan door een bacterie, zoals bij een longontsteking, blaasontsteking of sommige soa's.
• Soms begint een ontsteking met een virus, waarna er later een bacterie bij komt. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij ontstekingen van de keel, de longen, het oor of het oog.
  De ontsteking wordt erger als er ook een bacterie bijkomt. Vaak wordt de koorts dan hoger. Of de koorts komt weer terug na een paar dagen zonder koorts.

Hoe werken antibiotica?

Antibiotica werken goed tegen een ontsteking door een bacterie.
Ze doden de bacteriën of remmen hun groei.

Antibiotica werken niet tegen een ontsteking door een virus, zoals bij een verkoudheid of griep. Daarom geeft de arts dan geen antibiotica.

Er zijn veel soorten antibiotica. Bijvoorbeeld penicilline.
Elk soort antibioticum werkt tegen andere bacteriën.

Antibioticagebruik…

Als je in goede conditie verkeert en voldoende weerstand hebt, kan je lichaamseigen afweersysteem potentieel ziekmakende bacteriën eigenhandig de baas. Althans, tot op zekere hoogte en in zekere mate. Of je lichaam bacteriën op eigen kracht kan bestrijden, is (behalve van je weerstand) afhankelijk van de soort bacterie, diens eigenschappen, het aantal bacteriën en de locatie van de bacteriële broedhaard. Kan je lichaam een bacterie niet te lijf gaan, dan hebben artsen de keuze uit een heel scala aan antibiotica, elk met zijn specifieke werking. Aan de hand van de klachten van de patiënt (en soms met behulp van laboratoriumonderzoek) bepaalt de arts welk antibiotische middel het meest effectief zal zijn (bron)…

Voor genezing van een bacteriële infectie dankzij een antimicrobieel middel dient in beginsel aan een tweetal voorwaarden te worden voldaan:

• Gevoeligheid: het betreffende middel dient het oorzakelijk micro-organisme te kunnen doden (bacteriedodend AB) of de groei ervan te kunnen remmen (bacterieremmend AB)
• Bereikbaarheid: het betreffende middel moet de ontstekingshaard of het getroffen orgaan in afdoende mate kunnen bereiken

De gevoeligheid van bepaalde bacteriën jegens bepaalde antibiotica is voornamelijk afhankelijk van het type antibioticum dat wordt ingezet. (bron) Zo bestaan er opvallend krachtige en relatief zwakke antibiotica, evenals smalspectrum- en breedspectrumantibiotica. Hoe krachtiger een antibioticum, des te groter de werkzaamheid en des te zwaarder de bijwerkingen.

En hoe breder het spectrum, des te méér verschillende bacteriën worden geremd of vernietigd…

Bacterieremmende & bacteriedodende antibiotica

Elk soort antibioticum (ongeacht groep, klasse of subklasse) kan worden gekenmerkt als bacterieremmend óf bacteriedodend. Bacterieremmende oftewel ‘bacteriostatische’ antibiotica (doxycyline, tetracycline e.a.) zorgen ervoor dat bacteriën tijdelijk slechter zullen groeien en zich minder snel kunnen voortplanten c.q. vermenigvuldigen, zodat het lichaam de kans krijgt aan te sterken en de bacteriehaard eigenhandig te bestrijden. Bacteriedodende oftewel ‘bactericide’ antibiotica (penicilline, cefalosporine e.a.) beschadigen de celwand van bacteriën zodat ze daadwerkelijk sterven.

Huiduitslag of huidziekte?

In de inleiding werd al aangegeven dat huiduitslag geen medische term is en er ook geen vaste definitie van bestaat. Het verschil tussen het begrip huiduitslag en huidziekten is dan ook niet heel scherp gedefinieerd, maar algemeen wordt geaccepteerd dat huidziekten in eerste instantie hun oorzaak vinden in de huid zélf. Sommige huidziekten kunnen soms zo snel opkomen en zulke grote huiddelen bedekken dat ze wel eens kunnen lijken op ‘huiduitslag’. Voorbeelden hiervan zijn psoriasis guttata, en pityriasis rosea. Ook sommige infecties kunnen wel eens worden aangezien voor huiduitslag, zoals bijvoorbeeld pityriasis versicolor (een oppervlakkige gistinfectie van de huid). Ook galbulten kunnen soms in korte tijd over een groot deel van de huid ontstaan en in die zin ook als een vorm van huiduitslag gezien worden.

Raadpleeg bij elke huiduitslag die u niet met zekerheid kunt herkennen uw (huis)arts! Dit geldt al helemaal voor vormen van huiduitslag die met algemene ziekteverschijnselen gepaard gaan!

Aan huiduitslag gerelateerde onderwerpen

Literatuur
Korman A et al: Viral exanthems: An update on laboratory testing of the adult patient. J Am Acad Dermatol. 2017 Mar,76(3):538-550
Keighley CL et al: Viral exanthems. Curr Opin Infect Dis. 2015 Apr,28(2):139-50