Doorbraak in de behandeling van huidkanker - Nieuw Medicijn Ontdekt

Lange aanloop

In 2022 publiceerde Blank met zijn onderzoeksgroep de resultaten van deze PRADO-studie waar 60 van de 99 patiënten met een uitgezaaid melanoom goed reageerde op de immuuntherapie voor de operatie. “Het uitvoeren van deze studies heeft uiteindelijk geleid tot de opzet van de NADINA-studie, de allereerste fase 3-studie naar neoadjuvante immuuntherapie bij huidkanker”, aldus Blank.

In de NADINA-studie werden wereldwijd 423 patiënten verdeeld over twee groepen. De ene groep kreeg de standaardbehandeling met eerst een operatie, gevolgd door 12 kuren immuuntherapie met nivolumab. De andere groep kreeg twee behandelingen immuuntherapie met ipilimumab en nivolumab gevolgd door een operatie. Blank: “Bij 59% van de patiënten die immuuntherapie vóór de operatie kregen, was de tumor bijna compleet of volledig verdwenen, waardoor geen aanvullende behandeling nodig was”. Ook voor mensen met een slechte respons en slechte prognose is er winst geboekt: zij konden een nabehandeling met immuuntherapie of doelgericht therapie na de operatie ondergaan.

Immuuntherapie

Immuuntherapie is bedoeld om het immuunsysteem te helpen melanoom te bestrijden. Uit de verschillende soorten immuuntherapieën die kunnen worden gebruikt, zal de arts de meest geschikte kiezen.

Bij doelgerichte therapieën gaat het om behandelingen die zijn ontwikkeld om de groei of verspreiding van kankercellen te blokkeren. Patiënten krijgen een behandeling op maat die hun kanker raakt op zijn zwakste plek. Dergelijke behandelingen zijn meestal niet genezend, maar kunnen wel de overleving sterk verlengen: soms met maanden, in het beste geval zelfs met jaren. Daarom zijn ze vooral aangewezen bij een niet te opereren of uitgezaaide kanker.

Er kunnen verschillende soorten doelgerichte therapie worden gebruikt voor de behandeling van een melanoom en de arts zal bepalen welke de beste voor de patiënt is.

Behandelingen van melanoom

Bij een oppervlakkig en klein melanoom, zonder enig teken van uitbreiding én op voorwaarde dat alle kankercellen met een voldoende veiligheidsmarge kunnen worden verwijderd tijdens de diagnostische excisie, kan deze ingreep worden beschouwd als de enige behandeling die in dit stadium nodig is. Er wordt dan een regelmatige opvolging afgesproken met de dermatoloog.

Na onderzoek van de operatief verwijderde tumor en de grootte ervan, beslissen artsen of er nog meer huid en weefsel rondom het letsel moet worden verwijderd. Een dergelijke definitieve excisie gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving.

De operatie gebeurt onder algemene narcose als huidplastiek of lymfeklierdissectie noodzakelijk is. Bij huidplastiek wordt huid van elders gebruikt om de wond te sluiten. Tijdens lymfeklierdissectie verwijdert de chirurg de lymfeklieren waarin de uitzaaiingen zitten en de lymfeklieren daaromheen, uit voorzorg om verdere uitzaaiingen te voorkomen

Plastische chirurgie

Soms laat de verwijderde huid een chirurgische wond achter die te groot is om te sluiten. Dan gebeurt er een huidtransplantatie, waarbij meestal een stukje huid uit de dij wordt genomen.

Dissectie van de schildwachtklier en lymfeklier(en)

Bij lymfeklierdissectie wordt/worden een lymfeklier of meerdere lymfeklieren in de oksel verwijderd voor analyse. Een schildwachtklierprocedure is een operatie waarbij de chirurg de schildwachtklier opzoekt en verwijdert. Zo is het mogelijk om te onderzoeken of er zich uitzaaiingen in de lymfeklieren bevinden.

Of er kankercellen aanwezig zijn in de lymfeklieren of niet, bepaalt de keuze van de volgende behandelingen.

Hoe kan Doktr je helpen?

Via de Doktr-app spreek je snel met een erkende huisarts via video, zonder afspraak. De huisartsen kunnen je helpen met begeleiding en beoordeling van de symptomen. Indien nodig kunnen ze je doorverwijzen voor verder onderzoek en eventuele behandeling.

• Waar op het lichaam krijg je het vaakst huidkanker?

Als het vermoeden bestaat dat de kanker is uitgezaaid, wordt meestal een operatie uitgevoerd om de tumor te verwijderen. Meer onderzoeken en soms meer operaties kunnen nodig zijn om ervoor te zorgen dat er geen kanker achterblijft.

Hieronder volgen enkele voorbeelden van dergelijke onderzoeken en operaties:

• Uitgebreide excisie. Hierbij wordt een nieuwe operatie uitgevoerd in het gebied waar de kanker al is verwijderd, waarbij de chirurg meer van het gezonde weefsel wegsnijdt rond het gebied waar de kanker zich bevond.
• Operatie van de schildwachtklier. De lymfeklier die als eerste wordt bereikt door kankercellen die zich door het lichaam verspreiden, wordt de schildwachtklier genoemd en wordt vaak verwijderd tijdens een uitgebreide excisie. De klier wordt dan onderzocht om te zien of de kanker zich daar al dan niet heeft uitgezaaid.
• Lymfeklieroperatie. Als uit de schildwachtklieroperatie blijkt dat de kanker is uitgezaaid naar de lymfeklieren, wordt een operatie uitgevoerd om meer lymfeklieren te verwijderen.
• Een PET-scan en gecomputeriseerde tomografie (CT-scan) worden uitgevoerd om na te gaan of de kanker is uitgezaaid naar andere delen van het lichaam. ‘PET’ staat voor ‘positron emissie tomografie’ en houdt in dat eerst een soort glucose gekoppeld aan een radioactieve stof rechtstreeks in de bloedbaan wordt geïnjecteerd. De lichaamscellen nemen de radioactief gemerkte glucose op alsof het gewone glucose is. Met behulp van röntgenstralen kunnen kankercellen vervolgens zichtbaar worden gemaakt, waar ze zich ook in het lichaam bevinden, omdat kankercellen meer glucose nodig hebben dan normale cellen en daarom meer radioactiviteit afgeven.

Immunotherapie bij melanoom stadium 4

Heb je melanoom in stadium 4 en ben je fit genoeg voor een behandeling? Dan kun je een van deze medicijnen krijgen:

• ipilimumab
• nivolumab
• pembrolizumab
• ipilimumab samen met nivolumab

De behandeling heeft als doel om je klachten minder te maken en je leven te verlengen.

Ben je geopereerd aan een stadium 4 melanoom en ben je ziektevrij? Dan is een aanvullende behandeling met nivolumab mogelijk. Deze behandeling kan de kans kleiner maken dat de kanker terugkomt.

Bij stadium 4 slaat de behandeling bij 30 tot 60% van de patiënten aan. Het percentage hangt af van de agressiviteit en uitgebreidheid van de ziekte en welke immunotherapie gegeven wordt. Aanslaan betekent hier dat de uitzaaiingen meer dan 30% afnemen.

De behandeling duurt maximaal 2 jaar.

Succesvolle resultaten voor immuuntherapie bij huidkanker

Immuuntherapie vóór een operatie bij patiënten met uitgezaaide huidkanker blijkt bijzonder goed te werken. Negenvijftig procent van de patiënten reageert zo goed op deze vorm van behandelen dat er geen nabehandeling meer nodig is. Dit blijkt uit de resultaten van de NADINA-studie die vandaag gepresenteerd worden in Chicago.

De NADINA-studie, geleid door onderzoekers van het Antoni van Leeuwenhoek, is eerder dit jaar aangewezen door het wetenschappelijke vakblad Nature Medicine als een van de elf klinische studies die een grote impact gaan hebben op de geneeskunde in 2024. Die verwachting maakt de studie nu meer dan waar. Dat blijkt uit de resultaten die internist-oncoloog en onderzoeksleider Christian Blank vandaag presenteert op het hoogste podium (plenaire sessie) tijdens ASCO 2024, het internationale congres van de American Society of Clinical Oncology in Chicago. Tegelijkertijd worden de resultaten ook gepubliceerd in het toonaangevende New England Journal of Medicine (NEJM).

Bij 59% van de patiënten die immuuntherapie vóór de operatie kregen, was de tumor bijna compleet of volledig verdwenen, waardoor geen aanvullende behandeling nodig was.