Eczeeem na vaccinatie - oorzaken, symptomen en behandeling

Conflict of interest

None to declare.

Immediate and delayed local injection site reactions to mRNA vaccines against SARS‐CoV‐2 have been previously reported. 1 , 2 , 3 However, eczematous cutaneous reactions after COVID‐19 mRNA vaccines have only been described once in the literature. 4 The previously described patient had moderate‐to‐severe atopic dermatitis on dupilumab and flared after vaccination. His atopic dermatitis flare resolved with oral glucocorticoids. Here, we present two patients who developed generalized eczematous eruptions after both doses of the (Pfizer‐BioNTech, Brooklyn, NY, USA) COVID‐19 vaccine.

This first patient was a 43‐year‐old man with a history of seasonal allergies who developed a pruritic eruption on his extremities 3 days after his first dose of the Pfizer‐BioNTech COVID‐19 vaccine. He presented to the dermatology clinic on day 5 postvaccine due to progression of the eruption. He had a family history of atopic dermatitis but no personal history of atopic dermatitis. On examination, he had pink patches and papules with overlying excoriation on his back, arms and legs (Fig. 1 ). A skin biopsy showed spongiosis, acanthosis, parakeratosis and an inflammatory infiltrate consistent with eczematous dermatitis. He was treated with topical glucocorticoids and oral antihistamines and improved over several weeks. He received the second vaccine dose 7 weeks after his first dose, and two weeks after the second dose, he had a recurrence of the eruption that again responded to topical glucocorticoids.

Generalized eczematous reaction on the back and shoulder.

The second patient was a 51‐year‐old woman with a history of dyshidrotic eczema who presented with a pruritic eruption 4 days after her first Pfizer‐BioNTech COVID‐19 vaccine dose. She developed pruritus on her lower back hours after receiving the vaccine. The rash progressed over several days. On examination, pink papules coalescing into plaques were noted on the left lower back (Fig. 2 ). Skin biopsy revealed spongiosis with a mainly superficial perivascular lymphocytic infiltrate consistent with eczematous dermatitis. She was treated with topical glucocorticoids and improved. She received the second Pfizer‐BioNTech COVID‐19 vaccine dose 4 weeks after the first dose and had a recurrence of the rash 4 days later, the eruption was more generalized and involved the posterior neck, chest, flanks, back and lower extremities. She was treated with an oral prednisone taper and her symptoms resolved.

Wanneer zorgen immuunsuppressiva voor immuunsuppressie?

Niet alle gebruik van immuunsuppressiva leidt direct tot immuunsuppressie en dus tot een verminderde respons na vaccinatie. De mate van immuunsuppressie wordt bepaald door verschillende factoren:

• de manier van toedienen,
• de klasse van immuunsuppressiva,
• hoelang het immuunsuppressivum wordt gegeven,
• of er één immuunsuppressivum of een combinatie van middelen wordt gebruikt,
• of een immuunsuppressivum een systemische of een lokale werking heeft.

Overleg bij twijfel over de mate van immuunsuppressie met de behandelend arts.

Hoelang houdt de immuunsuppressie aan?

• Als corticosteroïden volgens tabel 22b een immuunsuppressief effect hebben, houdt dit aan tot 1 maand na de laatste inname.
• Voor de meeste andere immuunsuppressiva geldt dat het immuunsuppressieve effect tot 3 maanden na het stoppen van de therapie aan kan houden ( RIVM 2020 ). Bij sommige middelen, zoals rituximab en leflunomide houdt dit effect nog langer aan (zie ook tabel 5 uit de LCI-handleiding Vaccinatie bij chronisch inflammatoire aandoeningen ).

De beslissing om te vaccineren is een afweging tussen enerzijds het risico op en de ernst van de infectieziekte en anderzijds de te verwachten effectiviteit en bijwerkingen van het vaccin. Die verschillen per persoon en per situatie. Ook de duur van het gebruik van immuunsuppressiva speelt een rol.

Foto’s huiduitslag bij corona

3. Kinderziekten met koorts, verkoudheid en huiduitslag

Koorts is een belangrijk kenmerk van COVID-19 maar koorts, verkoudheid én huidafwijkingen kunnen ook worden gezien bij een tal van andere huidinfectieziekten op kinderleeftijd. Deze kinderziektes ontstaan vaak tijdens de lente-en herfstperiode, en worden dus niet veroorzaakt door een coronavirus infectie.

-Waterpokken
Waterpokken is een bekende kinderziekte die optreedt tussen de 1 en 8 jaar. Hierbij zien we uitgebreide jeukende huiduitslag met verschillende soorten afwijkingen, zoals blaasjes, rode bultjes en puskopjes. Koorts is ook een symptoom. Waterpokken wordt veroorzaakt door een infectie met het varicella zoster virus.

-Mazelen
Deze bekende kinderziekte geeft ook koorts en jeukende huiduitslag bestaande uit kleine rode bultjes die kunnen samenvloeien. Mazelen wordt veroorzaakt door het mazelenvirus.

-Andere kinderziekten die gepaard kunnen gaan met koorts en huiduitslag zijn onder andere roodvonk, rode hond, krentenbaard, vijfde ziekte en zesde ziekte. Deze ziekten worden dus allemaal door een andere virus dan het coronavirus veroorzaakt.(Klik op de naam voor meer informatie)

Eczeem na vaccinatie

Sinds 2009 wordt in Nederland vaccinatie aangeboden tegen infectie met het human papillomavirus ( HPV humaan papillomavirus (humaan papillomavirus) ) ter preventie van (voorloper stadia van) baarmoederhalskanker. Jaarlijks krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker en sterven hieraan ongeveer 200 vrouwen. De afgelopen jaren is informatie beschikbaar gekomen dat HPV ook andere vormen van kanker kan veroorzaken zoals kanker van de vagina, vulva, penis, anus en mond/keel. Continue surveillance van gemelde bijwerkingen die optreden na vaccinatie wordt uitgevoerd aan de hand van een spontaan meldsysteem. Daarnaast is na de invoering van HPV-vaccinatie actief onderzoek gedaan naar klachten/symptomen die optraden in de week ná HPV-vaccinatie. Ook zijn deze vergeleken met het voorkomen van systemische klachten/symptomen in de periode vóór vaccinatie.

Levend verzwakte vaccins en immuunsuppressie

Op dit moment zijn binnen het RVP Rijksvaccinatieprogramma (Rijksvaccinatieprogramma) het rotavirusvaccin en het BMR Bof, Mazelen en rodehond (Bof, Mazelen en rodehond) -vaccin levend verzwakt vaccin. Afhankelijk van de ernst van de immuunstoornis zijn levend verzwakte vaccins gecontra-indiceerd vanwege mogelijke problemen met de veiligheid en de effectiviteit ( Croce et al. 2017 ). Zie addendum Vaccinatie tegen rotavirus voor zuigelingen geboren vanaf 1 januari 2024 en ook het hoofdstuk over contra-indicaties van de richtlijn Uitvoering RVP .

Verder komen kinderen die geboren zijn in een land met een tuberculose-incidentie > 50 per 100.000 in aanmerking voor BCG-vaccinatie, ook een levend verzwakt vaccin. BCG zal in de toekomst op de leeftijd van 2-3 maanden worden toegediend.

De moeder gebruikte tijdens de zwangerschap biologicals en heeft die overgedragen op haar kind

Sommige biologicals die tijdens de zwangerschap worden gebruikt, kunnen via de placenta worden overgedragen op het kind. Er is nog veel onduidelijkheid over de effecten van de verschillende biologicals op het zich ontwikkelend immuunsysteem van de zuigelingen. Wel is bekend dat specifieke biologicals tot 12 maanden lang bij zuigelingen kunnen circuleren ( Mahadevan 2013 , Julsgaard 2016 ). Daardoor is er in de eerste levensmaanden een verhoogde kans op neutropenie en kan de vaccinatierespons in het eerste jaar verminderd zijn, waarbij levend verzwakte vaccins mogelijk tot ernstige infecties kunnen leiden ( Ling 2016 , Wieringa 2018 ). De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) is van plan om een richtlijn te schrijven over het gebruik van TNF-α-blokkers ( biologicals ) in de zwangerschap en de gevolgen voor het beleid rond vaccinatie van de pasgeborenen.

• Levend verzwakte vaccins zijn voor kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap TNF-α-blokkers hebben gebruikt de eerste 12 maanden na de bevalling gecontra-indiceerd. Denk hierbij aan een vervroegde BMR-, rotavirusvaccinatie, BCG-vaccinatie, OPV en waterpokkenvaccinatie. Overleg zo nodig met de behandelend specialist van de moeder of met de kinderarts, die tevens de taak van coördinator RVP binnen het ziekenhuis heeft. Een spiegelbepaling kan een advies onderbouwen.
• De overige vaccinaties in het 1e jaar volgens het RVP-schema zijn allemaal geïnactiveerde vaccins en kunnen zonder gevaar gegeven worden. Soms kan een kinderarts aangeven dat een extra DKTP Difterie, Kinkhoest, Tetanus en Poliomyelitis (Difterie, Kinkhoest, Tetanus en Poliomyelitis) -Hib-HepB en/of pneumokokkenvaccinatie bij een kind van een moeder, die tijdens de zwangerschap biologicals heeft gebruikt, wenselijk is om de immuunrespons bij het kind te verbeteren. Meestal heeft de kinderarts dan een titerbepaling na de primaire serie (2-3-5-schema of 3-5-schema) gedaan. Het gaat vooral om pneumokokken en Hib-conjugaatvaccinatie, die het meest gevoelig lijken.
• Het 1e levend verzwakte vaccin dat volgens het huidige RVP-schema wordt gegeven, is het rotavirusvaccin. Zie bij maternale contra-indicaties in addendum Vaccinatie tegen rotavirus voor zuigelingen geboren vanaf 1 januari 2024 . Het BMR-vaccin wordt pas op de leeftijd van 14 maanden gegeven. Het is zeer onwaarschijnlijk dat er dan nog biologicals bij het kind circuleren of functionele beperkingen van het immuunsysteem aanwezig zijn. Deze BMR-vaccinatie kan dus gewoon worden gegeven.