Behandeling van Eczeem bij Baby's met Hormoonzalf

Relatie tussen CE en (voedsel-)allergie

CE is een ziekte die vooral bij allergische kinderen voorkomt. De eerste vorm van allergie bij jonge kinderen is vaak een voedselallergie. Zodoende is het niet zo gek dat vaak gedacht wordt dat voedselallergie de oorzaak is van CE. Maar dit is onjuist, om een aantal redenen:

• De belangrijkste oorzaak van CE is - zoals hierboven is uitgelegd - de afwijkende huid(structuur). CE is dus vooral een huidziekte en niet zozeer een allergische ziekte.
• CE verdwijnt nooit helemaal, zelfs niet als het kind alle voedingsmiddelen zou vermijden die mogelijk een allergische reactie kunnen veroorzaken.
• Een aanzienlijk deel van de kinderen met CE heeft überhaupt geen aantoonbare allergie.

In de meeste gevallen van CE speelt een voedselallergie dus geen rol in het ontstaan van de ziekte. In zeldzame gevallen is een voedselallergie echter wél een van de prikkels die opflakkering van het eczeem kan uitlokken. Vaak is dit erg duidelijk: als de baby het betreffende voedingsmiddel krijgt, neemt het eczeem zeer duidelijk toe (vaak samen met andere verschijnselen zoals braken, een rode huid, of jeukende galbulten). Als het voedingsmiddel weggelaten wordt, verbetert het eczeem, keer op keer. Meestal gaat het in deze (zeldzame!) gevallen om koemelk of kippenei, soms om pinda's, noten of soja.

Het komt nogal eens voor dat kinderen wel een allergie voor een voedingsmiddel hebben (ook weer meestal kippenei, koemelk of pinda's), maar dat die allergie niets met het eczeem te maken heeft. Deze kinderen reageren op het bewuste voedingsmiddel bijvoorbeeld met galbulten (urticaria) of met hevig braken, maar niet met een toename van het eczeem. Bij deze kinderen zal vermijding van het betreffende allergeen dus geen gunstig effect op het eczeem hebben.

Let op
Ga niet zelf op zoek naar een oorzaak voor het eczeem, door bijvoorbeeld voedingsmiddelen te beperken of te onthouden. Dat leidt tot onnodige beperkingen van de voeding waardoor de voeding onvolwaardig wordt en uw baby slecht groeit.

Constitutioneel eczeem bij kinderen Constitutioneel eczeem bij kinderen

​Eczeem is een vervelende, hardnekkige ziekte van de huid die bij 10 tot 20% van de baby's in meer of mindere mate voorkomt. Veruit de meest voorkomende vorm van eczeem is constitutioneel eczeem, ook wel atopisch eczeem genoemd. Hier kunt u daar meer over lezen.

Constitutioneel eczeem (CE) wordt gekenmerkt door:

• jeuk: de huidafwijkingen jeuken, en kinderen met CE hebben de neiging om te krabben, vooral als ze bloot zijn,
• droge huid: de huid van kinderen met CE is droog en dof en voelt aan als schuurpapier,
• de huidafwijkingen zijn veelvormig en bestaan uit roodheid, bobbeltjes, blaasjes, rode of gele korstjes, en schilfering. Door het krabben kunnen barsten en huidverdikking ontstaan,
• de huidafwijkingen beginnen bij jonge baby's vaak op de wangen, vervolgens breidt het eczeem zich uit naar de nek, de achterkant van de armen en de voorkant van de benen, en naar de romp. Bij peuters en kleuters bevindt CE zich vooral in de lichaamsplooien, zoals ellebogen, knieholtes, polsen en nek,
• CE is een chronische ziekte met opflakkeringen en rustige periodes ('goede tijden, slechte tijden'),
• CE komt vaak voor in families waarin veel mensen te vinden zijn met allergie en eczeem.

Overzicht corticosteroïdzalven en klassen

Voor nauwkeurig smeren met corticosteroïdzalf kan de vingertopmethodiek worden gebruikt. Uitgangspunt van deze methodiek is dat met een tube met een opening van 5 mm een streepje zalf/crème wordt gelegd op het bovenste kootje van de wijsvinger van een volwassene, een vingertopeenheid (VTE). Dat is ongeveer een halve gram zalf/crème. Deze hoeveelheid is voldoende voor het insmeren van beide zijden van een volwassen hand, ongeveer 300 vierkante centimeter. Dat ziet er zo uit:

Oorzaken van CE

CE is een complexe ziekte waarbij meerdere oorzaken (factoren) een rol spelen. Eén belangrijke factor is erfelijkheid: zoals gezegd komt CE vaak in de familie voor. Maar het is ook waarschijnlijk dat omgevingsfactoren eveneens van invloed zijn op het ontstaan van CE. Welke factoren dat precies zijn, is echter niet goed bekend, hoewel daarover veel theorieën de ronde doen.

CE komt vaak voor in gezinnen met de aanleg (constitutie) voor allergie. Bovendien hebben kinderen met CE de aanleg voor een gevoelige huid (vandaar de naam constitutioneel eczeem). Dit wordt nader uitgelegd in de figuur.
Afbeelding 1: ontstaansmechanismen van eczeem

Bij een normale huid zijn huidcellen met hechte verbindingen ('tight junctions') aan elkaar geplakt. Hierdoor vormt de huid een stevige barrière tegen de buitenwereld. Bij mensen met CE zijn deze tight junctions minder sterk. Hierdoor is de barrièrefunctie van de huid verminderd. Daardoor kan water makkelijker door de huid verdampen en ontstaat de droge huid.

Flesvoeding voor je kleintje: handige tips en een voedingsschema per leeftijd

Eczeem is een chronische aandoening waar helaas geen genezende medicijnen voor bestaan. Wel is het zo dat de meeste kinderen die op jonge leeftijd eczeem hebben, daar op latere leeftijd geen last meer van hebben (hoewel de huid vaak wel droog blijft). Ook zie je dat het meestal gepaard gaat met rustiger en onrustiger periodes.

De medicijnen die er zijn, onderdrukken de symptomen. Daarnaast moet je er zelf voor zorgen dat je de huid goed vet houdt (met een vette zalf, zoals u al doet) en moet je voorkomen dat de huid uitdroogt. Bijvoorbeeld door niet te vaak te badderen en geen zeep te gebruiken, wat u ook al doet.

Uw eerste zorg betreft de mogelijke bijwerkingen van hormoonzalf. De bijsluiters geven inderdaad de meest vreselijke bijwerkingen, waaronder het dunner worden van de huid. Maar bij goed gebruik van de zalf worden de beschreven bijwerkingen niet gezien!

'Goed gebruik' betekent:

• smeer zo dun mogelijk,
• smeer alleen op de eczeemplekken,
• smeer maximaal 4 dagen achtereen en las daarna 3 à 4 stopdagen in (de eerste keer mag je trouwens wel wat langer smeren dan 4 dagen, om de eczeemplekken tot rust te brengen),
• blijf doorgaan met het vet houden van de huid.

Uw tweede zorg is dat u hormoonzalf "nogal zwaar" vindt voor een baby. Dat hangt ervan af. Er zijn namelijk zwaardere en lichtere varianten. Hormoonzalven zijn er in verschillende sterkten.

Tenslotte is het goed om te bedenken dat kinderen met eczeem veel last kunnen hebben van de jeuk, waardoor ze slecht slapen en onrustig zijn. Dat is veel schadelijker dan het smeren van hormoonzalf!

Frea Kruisinga

is werkzaam als algemeen kinderarts in het Emma Kinderziekenhuis (AMC Amsterdam). Zij is tevens oprichter en coördinator van de Emma Infotheek, het informatiecentrum van het Emma Kinderziekenhuis.

Bijwerkingen van corticosteroïdzalf

Zeker met de hoge klassen is het belangrijk om onder controle te zijn van een arts die bekend is met bijwerkingen van corticosteroïdzalf, het liefst een dermatoloog. Het dunner worden van de huid is zo'n mogelijke bijwerking. We noemen dat atrofie. Hoewel atrofie op zich niet gevaarlijk is, is het ontsierend en kan leiden tot sneller krijgen van blauwe plekken, striae en beschadigingen.

Bij veelvuldig gebruik van hoge klassen op grote lichaamsoppervlakten bestaat de kans dat er te veel van het medicijn in het bloed komt. Dat kan leiden tot zogenaamde systemische bijwerkingen. Een kind is daar gevoeliger voor omdat het relatief een groter huidoppervlak heeft dan een volwassene. Maar, systemische bijwerkingen van corticosteroïdzalf komen gelukkig zeer zelden voor.

Als corticosteroïdzalven op een juiste manier worden gebruikt, zijn ze veilig en ook zeer effectief. Heb je vragen hierover, raadpleeg dan je arts of apotheker.

Vind je onze informatie handig en wil je een bijdrage leveren aan de VMCE?
Doneer hier