Afbouwschema voor Corticosteroïden bij Eczeem volgens NHG Richtlijnen

Klassen dermatocorticosteroïden

De sterkte in werkingseffect van dermatocorticosteroïden, uitgedrukt in klasse, meet men door middel van de zogenaamde vasoconstrictietest, die penetratie van het dermatocorticosteroïd door de huid relateert aan de mate van vasoconstrictie die men afmeet aan de mate waarin de huid verbleekt. Een Europese classificatie deelt de dermatocorticosteroïden in vier klassen in [ tabel 1], waarbij klasse 4 het sterkst en klasse 1 het zwakst werkzaam is.3 De grenzen tussen de klassen zijn niet scherp en er zijn twijfels over de nauwkeurigheid van de indeling voor preparaten van klasse 2 en 3. In de indeling hebben we niet de invloeden van het vehiculum op de werking van het preparaat en de systemische biologische beschikbaarheid verwerkt.4

Afbouwschema bij verergering

Soms wordt het eczeem erger. En lukt het niet (meer) om met een smeerschema met tussenpozen de eczeemklachten nog voldoende onder controle te houden. In overleg met de arts kan dan besloten worden om tijdelijk een afbouwschema toe te passen. Dat betekent dat je begint met elke dag smeren met corticosteroïdzalf, om dat daarna weer af te bouwen. Zo kom je weer tot een smeerschema met tussenpozen.

Hierbij een voorbeeld van zo'n afbouwschema. In dit geval om af te bouwen naar 'alleen in het weekend'. Maar er zijn ook andere varianten. Welk schema voor jou geschikt is gebeurt in overleg met de arts.

Let op: een afbouwschema als in dit voorbeeld mag alleen worden toegepast op voorschrift en aanwijzing van een arts, met daarbij duidelijke instructie en begeleiding.

Hoe moet ik afbouwen met smeren van corticosteroïd zalven?

Het afbouwen van corticosteroïd zalven
Als het eczeem actief is geeft de arts meestal het advies de huid 1 maal per dag met corticosteroïd zalf in te smeren. Meestal is na 1-2 weken een duidelijke verbetering van het eczeem te zien en te voelen. De arts heeft met u besproken hoe u het gebruik van de corticosteroïd zalf af kunt bouwen. Een veel gebruikt afbouwschema is hieronder te zien.

Tabel 2: voorbeeld van een afbouwschema.

Bouw niet verder af als er geen verbetering van de huid is. Soms blijft een onderhoudsbehandeling met corticosteroïd zalven nodig. Dit betekent dat u gedurende langere tijd bijvoorbeeld 3 of 4 maal per week blijft smeren met corticosteroïd zalven. Mocht dit nodig zijn dan zal de arts dit ook met u bespreken. Als het eczeem tijdens het afbouwen toch weer opvlamt, dan gaat u een paar stappen omhoog in het schema of zo nodig terug naar Wk.1.

Afbouwen

Na een paar dagen tot een week ziet u meestal duidelijk verbetering. Stop niet gelijk met smeren als u aan de buitenkant van de huid niets meer ziet. Dan kan het eczeem weer snel terugkomen. De huid bestaat uit een aantal lagen. Ook de onderste huidlaag moet bereikt worden. Die moet genoeg verbeterd zijn voor u gaat afbouwen. U kunt gaan afbouwen als:

• de roodheid afneemt
• de huid gladder aanvoelt
• de jeuk minder is

Hoe afbouwen

1. Ga van twee keer per dag naar één keer smeren per dag.
2. Stop als dit goed blijft gaan twee dagen met hormoonzalf smeren. En smeer dan vijf dagen wel hormoonzalf.
3. Ga dan naar drie dagen stoppen (geen hormoonzalf smeren) en vier dagen wel hormoonzalf smeren.
4. Blijf zo afbouwen tot u uitkomt op nul of een paar dagen smeren in de week. Bijvoorbeeld alleen in het weekend. Dit kunt u zo maanden volhouden.

Bij veel kinderen kunt u afbouwen naar nul dagen per week. Bij sommige kinderen lukt het niet om naar nul af te bouwen. Dan kunt u één tot twee dagen per week blijven smeren.

Afbouwen naar minder sterke hormoonzalf

U kunt minder vaak gaan smeren of afbouwen door minder sterke hormoonzalf te gaan gebruiken. Bijvoorbeeld van een klasse III naar een klasse II zalf. Bouw niet verder af als er geen verbetering is. Of als u merkt dat het eczeem weer terugkomt.

Afbouwschema’s hormoonzalf

Hieronder staan een aantal mogelijkheden om af te bouwen uitgewerkt. De afbouwschema’s geven u een idee hoe u kunt afbouwen. U hoeft ze niet precies zo te volgen.

Start met één week twee keer per dag hormoonzalf en bouw dan af. Volg onderstaand schema als het afbouwen niet lukt omdat het eczeem weer opvlamt. (*** = het eczeem vlamt weer op):

Bij opvlammen van het eczeem gaat u weer een stap terug in het schema. Is de huid weer rustig? Dan kunt u opnieuw beginnen met afbouwen. Volg het schema hieronder bij een snelle verbetering na drie tot vier dagen:

Bijwerkingen van corticosteroïdzalf

Zeker met de hoge klassen is het belangrijk om onder controle te zijn van een arts die bekend is met bijwerkingen van corticosteroïdzalf, het liefst een dermatoloog. Het dunner worden van de huid is zo'n mogelijke bijwerking. We noemen dat atrofie. Hoewel atrofie op zich niet gevaarlijk is, is het ontsierend en kan leiden tot sneller krijgen van blauwe plekken, striae en beschadigingen.

Bij veelvuldig gebruik van hoge klassen op grote lichaamsoppervlakten bestaat de kans dat er te veel van het medicijn in het bloed komt. Dat kan leiden tot zogenaamde systemische bijwerkingen. Een kind is daar gevoeliger voor omdat het relatief een groter huidoppervlak heeft dan een volwassene. Maar, systemische bijwerkingen van corticosteroïdzalf komen gelukkig zeer zelden voor.

Als corticosteroïdzalven op een juiste manier worden gebruikt, zijn ze veilig en ook zeer effectief. Heb je vragen hierover, raadpleeg dan je arts of apotheker.

Vind je onze informatie handig en wil je een bijdrage leveren aan de VMCE?
Doneer hier