Aktinische keratose - Symptomen, behandeling en preventie van huidziekten

Hoe zien actinische keratosen eruit?

Meestal voelen mensen de actinische keratose vaak eerder dan dat ze deze zien. Het voelt dan steeds op dezelfde plek ruw aan en op een gegeven moment ontstaan er harde schilfers. Vaak zijn er meerdere plekjes te zien. Ze zijn dan huidkleurig, rood of bruin van kleur. De grootte kan variëren van enkele millimeters tot enkele centimeters.

In het begin zijn de plekjes beter te voelen dan te zien. Mensen met actinische keratosen geven vaak aan dat op dezelfde plek steeds opnieuw harde schilfers ontstaan. Soms zijn de plekjes gevoelig als ze aangeraakt worden. Vaak zijn er meerdere plekjes te zien. Daarnaast zijn er soms ook andere tekenen van zonneschade te zien aan de huid, zoals rimpels, zonnevlekken (lentigo solaris) of een dunne huid.

Hoe vaak komt actinische keratose voor?

Ongeveer de helft van alle mannen boven 45 jaar en een derde van de vrouwen boven de 45 jaar heeft tenminste één actinische keratose. Dat komt neer op ongeveer 1,4 miljoen Nederlanders. Het komt dus erg vaak voor. Dit komt onder andere door veranderende vrijetijdsbesteding, zonnebanken en zonvakanties. Actinische keratose komt vaker voor bij mensen met een blank huidtype (blond haar en blauwe ogen).

Ongeveer 10% van de patiënten met actinische keratosen ontwikkelt een huidkanker, meestal het plaveiselcelcarcinoom. De kans dat iemand een plaveiselcelcarcinoom krijgt is afhankelijk van de hoeveelheid actinische keratosen. Dit is ongeveer 1% als iemand minder dan vijf actinische keratosen heeft, tot 20% als iemand meer dan twintig actinische keratosen heeft.

Externe Therapie

Alternativ: 5-Fluorouracil in Kombination mit Salicylsäure und DMSO (Actikerall®). 1 g der Lösung enthält 5 mg Fluorouracil, 100 mg Salicylsäure und 80 mg Dimethylsulfoxid. Dieses Kombinationspräparat findet bei flachen oder mäßig verdickten aktinischen Keratosen Anwendung. Der farblose Lack wird 1x/Tag streng läsional aufgetragen bis zur kompletten Abheilung. Multiple aktinische Keratosen (bis zu 10 Läsionen) können gleichzeitig behandelt werden. Hierüber liegen Erfahrungswerte vor. Die Gesamtfläche der mit Actikerall zu behandelnden Haut sollte 25 qcm (5 cm x 5 cm) nicht übersteigen. (S. a. Nr 757 GOÄ)

Cave! Bei Anwendung von 5-Fluorouracil Aufklärung des Patienten über die Anwendungsart und NW! Augenschutz!

Alternative Kombination: 5-Fluorouracil + Retinoide: Bei multipler flächenhafter Ausdehnung werden zudem gute Erfolge mit einer 5% 5-Fluorouracil-Salbe in Kombination mit Isotretinoin (z.B. Isotretinoin-ratiopharm, Isoderm) berichtet. 5% 5-Fluorouracil (z.B. Efudix-Salbe) 2mal/Tag auftragen, Isotretinoin 10-20 mg/Tag p.o., Therapiedauer 3-5 Wochen. Mit stark entzündlichen Reaktionen ist zu rechnen, ggf. zwischenzeitlich Glukokortikoid-haltige Cremes wie 0,25% Prednicarbat (z.B. Dermatop Creme) anwenden, bei Superinfektion systemische Antibiose.