Systemische Sclerose - Een Diepgaande Kijk op Deze Huidziekte

Häufigkeit und Vorkommen

Inzidenz ca. 18 Personen pro 1.000.000 und Jahr, Frauen sind 3–4 Mal häufiger betroffen als Männer. Die Krankheit beginnt meist zwischen dem 30. und 50. Lebensjahr, sie kommt weltweit, mit regional unterschiedlicher Häufigkeit vor.

Die Ursachen der Erkrankung sind unbekannt. Die systemische Sklerose wird als eine multifaktorielle Erkrankung aufgefasst, bei der individuelle genetische Faktoren (Genpoly-
morphismen) im Zusammenspiel mit Umweltfaktoren zur Krankheitsentwicklung beitragen.

Die pathogenetischen Mechanismen die zur Entwicklung der systemische Sklerose beitragen sind nicht ausreichend definiert. Endothelzellen, Fibroblasten, Epithelzellen, Zellen des Immunsystems und deren Mediatoren tragen zum Krankheitsgeschehen bei. Mehrere Beobachtungen weisen auf eine initiale Endothelzellschädigung hin, die auslösenden Faktoren sind jedoch unbekannt. Die Schädigung der Endothelzellen ist von einer vermehrten Bildung und Freisetzung vasoaktiver Substanzen (Endothelin-1, u.a.) begleitet, die Gefäßumbauprozesse einleiten. Über eine verstärkte Expression von Adhäsionsmolekülen auf der Endothelzelloberfläche kommt es zu einer Extravasation von Leukozyten. Lymphozyten akkumulieren im perivaskulären Gewebe und setzen Entzündungsmediatoren frei, die wiederum zur gestörten Gefäßhomöostase beitragen und Bindegewebszellen zur Bildung von Grundsubstanz (Kollagen) anregen. Fibrogene Faktoren (PDGF, platlet derived growth factor, CTGF, connective tissue growth factor, TGF-b, transforming growth factor-b, ET-1, endothelin-1) sind im Vergleich zu gesunden Geweben vermehrt nachweisbar. Gewebsschäden in Verbindung mit einer Aktivierung von Immunzellen könnten zu aberranten, zellulären und humoralen Immunreaktionen Anlass geben, die in Autoimmunphänomenen ihren Ausdruck finden. Bei vielen PatientInnen treten Autoantikörper vor allem gegen nukleoläre Antigene auf. Die pathogenetische Bedeutung dieser Auto­antikörper bleibt vorerst unklar.

Ursachen und Entwicklung

Die systemische Sklerose entsteht bei Menschen mit einer genetischen Veranlagung für eine Autoimmunkrankheit vermutlich durch einen Kontakt mit bestimmten Auslösern.

Genetische Voraussetzungen: Derzeit haben genomweite Studien zu Assoziationen auffälliger Genorte mit der autoimmunen Reaktionslage, der Fibrosierungsneigung und der Vaskulopathie der progressiven Systemsklerose durchgeführt. Es wurden verschiedene SSc-assoziierte Genorte identifiziert. (3) Hereditas. 2019 Jun 4,156:17. doi: 10.1186/s41065-019-0091-y. PMID: 31178673, PMCID: PMC6549285. Ein defekter DNA-Reparaturmechanismus (defektes DDR/R) soll den Interferonweg vom Typ I anheizen und darüber zur Gewebefibrose bei SSc beitragen. (4) Front Immunol. 2020 Oct 2,11:582401. doi: 10.3389/fimmu.2020.582401. PMID: 33123169, PMCID: … Continue reading Epigenetische Einflüsse bezüglich DNA-Methylierung scheinen eine große Rolle zu spielen. (5) Nat Rev Rheumatol. 2018 Nov,14(11):657-673. doi: 10.1038/s41584-018-0099-0. PMID: 30305700. (6) J Autoimmun. 2017 Sep,83:73-94. doi: 10.1016/j.jaut.2017.05.004. Epub 2017 May 16. PMID: 28526340, … Continue reading Insgesamt ist die Entstehung der Systemsklerose damit klarer geworden, aber immer noch weitgehend unverstanden.

Auslöser: Als auslösende Ursachen werden infektiöse Prinzipien diskutiert. Speziell Viren wurden verdächtigt. (7) Clin Exp Rheumatol. 2013 Mar-Apr,31(2 Suppl 76):3-7. Epub 2013 Jul 22. PMID: 23910606. . Das menschliche Cytomegalievirus (CMV) ist dabei ins Blickfeld geraten. (8) Viruses. 2018 Sep 18,10(9):508. doi: 10.3390/v10090508. PMID: 30231575, PMCID: PMC6163388.

Autoimmune Genese: Eine autoimmunologische Genese mit Bildung von Antikörpern gegen Endothelzellen kleiner Blutgefäße, die zu Gefäßschäden führt, ist wahrscheinlich. Hierbei spielen abnormal funktionierende Lymphozyten (B-Zellen) eine Rolle.

Gefäßschäden: Es kommt lokal zu einem Übergewicht gefäßverengender (vasokostriktorischer) über gefäßerweiternde (vasodilatatorische) Prinzipien, so dass eine Neigung zu Gefäßspasmen auftritt. Von Bedeutung hierbei sind z. B. Serotonin, Thromboxan, Endothelin-1 als Gefäßverenger und Prostaglandine und NO als Gefäßerweiterer. Zudem werden die Gefäße undicht, es kommt zum Austritt von Flüssigkeit und Blutbestandteilen und schließlich zu einer Verdickung der Gefäßwände mit Lumeneinengung (obliterative Vaskulopathie).

Aan welke studies kan je meedoen?

Patiëntgebonden onderzoek

Een groot deel van ons onderzoek kunnen we niet verrichten zonder de hulp van onze patiënten. Zeker omdat het aantal mensen met sclerodermie niet groot is, is medewerking voor ons van groot belang, zodat we verantwoorde conclusies kunnen trekken. We proberen daarom permanent gegevens te verzamelen van mensen met sclerodermie. Zo zullen we u verzoeken een vragenlijst in te vullen over de fysieke, sociale en psychologische aspecten van uw ziekte.

Hulp van patiënten leidt tot resultaat

Dat de medewerking van onze patiënten resultaat oplevert is al vaak gebleken. Zo zijn in 2014 de resultaten gepubliceerd van een grote internationale studie naar het effect van een autologe stamceltransplantatie bij sclerodermie. Meerdere patiënten van het LUMC hebben hieraan deelgenomen.

Sclerodermie kenmerkt zich door de aanwezigheid van auto-antistoffen. Deze worden gemaakt door afweercellen en stimuleren een ontstekingsreactie tegen het eigen lichaam. Binnen het profileringsgebied is een groot aantal onderzoekers actief die studie doen naar hoe deze antistoffen ontstaan en hun functie uitoefenen.

Waar doen we momenteel onderzoek naar?

Nagelriemonderzoek

Bij het nagelriemonderzoek brengen we de kleine bloedvaatjes (capillairen) van de nagelriem in beeld. Uit analyse van de gegevens van ruim 200 nagelriemonderzoeken blijkt dat een specifiek patroon met veel verlies van capillairen, de kans op ernstiger afwijkingen in de longen groter maakt.

Een andere studie naar het effect van de behandeling op de afwijkingen aan de capillairen, toont aan dat na een autologe stamceltransplantatie deze afwijkingen kunnen verbeteren.

Voorspelling beloop sclerodermie

Sclerodermie (systemische sclerose)

Als u sclerodermie hebt, of vermoedt dat u het hebt, dan bent u bij ons in goede handen. Het LUMC loopt voorop in de behandeling van deze aandoening. Sclerodermie staat ook wel bekend als systemische sclerose. We hebben veel expertise in huis en u kunt bij ons ook terecht voor een zorgpad sclerodermie. Dit is een 1- of 2-daags programma waarin alle onderzoeken naar de aandoening zijn opgenomen. Deze onderzoeken verzekeren u van een goed onderbouwde diagnose en een op maat gemaakt behandeladvies.

Sclerodermie is een auto-immuunziekte: afweercellen beginnen een ontstekingsreactie tegen het eigen lichaam. Een andere naam voor deze ziekte is systemische sclerose. Sclerodermie betekent letterlijk ‘harde huid’. Het strak en hard worden van de huid is een belangrijk symptoom van de ziekte. Deze littekenvorming begint aan de handen en kan zich uitbreiden over het hele lichaam. Littekenvorming kan ook ontstaan in organen, zoals hart, longen en (slok)darm. Dit geeft mogelijk klachten als kortademigheid, hoesten, slikproblemen en moeizame ontlasting.

Sclerodermie is een chronische aandoening. Genezing is niet mogelijk. Een goede behandeling kan de ziekte wel tot rust brengen. Dankzij betere controles en behandelingen is de kans op overleving de afgelopen jaren verbeterd. Toch is het nog niet goed mogelijk het verloop van de ziekte te voorspellen. Daarom is de jaarlijkse controle zo belangrijk.

Oorzaak

De oorzaak van SLE blijft vooralsnog onbekend. Door een ongelukkige samenloop van omstandigheden zoals bepaalde omgevingsfactoren (bijvoorbeeld zonlicht), een bepaalde genetische aanleg, hormonale invloeden en infecties kan het afweersysteem bij SLE patiënten een fout maken waardoor het lichaamseigen bestanddelen 'herkent' en daar autoantistoffen tegen produceert.

De zorg voor SLE patiënten is multidisciplinair, dat wil zeggen dat meerdere artsen van een verschillend specialisme betrokken zijn bij uw behandeling. In het LUMC is deze multidisciplinaire zorg georganiseerd onder de LuVaCs polikliniek (link). Om deze zorg efficiënt en patiëntvriendelijk te structureren, zijn er speciaal plekken of zelfs gehele spreekuren voor LuVaCs patiënten georganiseerd bij de meest betrokken disciplines: Reumatologie, Longziekten, Keel-, Neus-, Oorheelkunde, Klinische genetica en Oogheelkunde. Indien nodig, is het dan ook mogelijk om op één en dezelfde dag meerdere specialisten te bezoeken.

Op de LuVaCs polikliniek wordt u behandeld door een vast team van dokters en een verpleegkundig specialist met speciale aandacht en expertise voor de LuVaCs aandoeningen. Ook leiden wij artsen op tot medisch specialist die op roulerende basis onderdeel zijn van het LuVaCs behandelteam. Dit behandelteam overlegt frequent met elkaar en met de andere betrokken specialisten om de beste zorg voor u te leveren. Op de LuVaCs polikliniek wordt u altijd door één van de artsen of de verpleegkundig specialist van uw vaste behandelteam gezien.

Een afspraak of een behandeltraject in een ziekenhuis is vaak al spannend genoeg. Wij doen er daarom alles aan om het zo prettig en zo vlot mogelijk te laten verlopen. Voorop staat dat u steeds de centrale rol speelt bij alles wat er met u tijdens het behandeltraject gebeurt.

Er werken veel verschillende specialismen binnen het LuVaCs Shared Care. Doorgaans wordt u door uw behandelend arts of huisarts verwezen middels een verwijsbrief naar een specialisme die het meest betrokken is bij uw aandoening. Indien er twijfel bestaat, dient de verwijsbrief gericht te zijn aan de Internist-nefroloog (Afdeling Nierziekten) of de reumatoloog (Afdeling Reumatologie). Alle verwijsbrieven worden door een medisch specialist beoordeeld. Er wordt dan gekeken bij welke specialist(-en) u het beste een afspraak kunt krijgen.